Alhaji Abdul’aziz Abubakar Yari, wanda ya kasance jajirtacce dan siyasar Nijeriya ne kuma tsohon Gwamnan Jihar Zamfara da ke Arewa maso Yammacin Nijeriya, kuma tsohon shugaban ?ungiyar Gwamnonin Nijeriya.
Alhaji Yari ya kasace dan siyasa mai hangen nesa ne wanda ya sadaukar da kansa don inganta rayuwar mutanensa. A makon da ya gabata ya yi wata tattaunawa da wasu kafofin ya?a labarai a kan tsayawarsa takarar Shugabancin jam’iyyar APC mai mulki.
A cikin wannan tattaunawar, Abdulaziz Yari ya bayyana aniyarsa ta gudanar da shugabanci mai ingancin, inda ya sha alwashin kai jam’iyyar ga tudun mun-tsira a zavukan 2023 mai zuwa.
Akwai bayanai masu ilimantarwa a siyasance cikin wannan tattauanwa. Ga cikakkiyar tattauanwar nan kamar yadda Wakilinmu ya rubuto mana.
Bayan kasancewarka mamba na Majalisar Wakilai, shugaban jam’iyya na jiha kuma tsohon gwamna, me ya sa ka ke da tabbacin cewa gogewarka da gaske a siyasance zai ba ka damar tsayawa takarar Shugabancin Jam’iyyar APC?
Bari na fara da yin godiya ga Allah Madaukakin Sarki wanda ya ba ni damar hidimtawa mutane ta fuskoki daban-daban. Na daya, tun kafin a kafa jam’iyyar APP, AD da sauran jam’iyyun siyasa, ma’ana, a lokacin rusasshiyar jam’iyyun UNCP da DPP, na yi takara a qarqashin inuwar jam’iyyar DPN don zama mamban Majalisar.
Kun san yadda sojoji suka yi a lokacin. Ba a kammala za?u??uka ba kafin jam’iyyun suka ruguje nan take inda Janar Abdulsalami Abubakar ya hau mulki kuma yana da shirin mika mulki wanda ya ci gaba tsawon watanni tara har ya kai ga mika mulki ga za?a??iyar gwamnatin dimokira?iyya a shekarar 1999.
Bayan haka, ?angarori biyu sun fito kuma ni na kasance cikin tattaunawar kafa APP. Na shiga taron duk da karancin shekaruna, kuma muna daga cikin gwagwarmayar da aka yi har zuwa lokacin da aka fice daga Kudu maso Yamma ta hanyar tasirin soja saboda sun san cewa idan Kudu maso Yamma a wancan lokacin da kungiyar arewa sun hadu a matsayin kungiyar siyasa, tabbas PDP ba za ta sami damar kafa shugabanci ba. Gwamnatin wancan lokacin da sojoji sun yanke shawara game da abin da suke son yi don abin da ake kira kwanciyar hankali na kasar, inda suka ce za su ba da Shugabancin ga wani yanki na yankin wanda shi ne Kudu maso Yamma. Ba wai kawai game da sauya mulki zuwa Kudu maso Yamma ba, amma ga wani mutum mai suna Cif Olusegun Obasanjo kuma wannan bai yi mana daidai ba. Mun yi kojarin ganin mun yi iya kokarinmu don ganawa da manyanmu kamar Cif Alani Bankole, Cif Bode George da sauransu a Kudu maso Yamma, don su san cewa akwai wani wasa da ake bugawa. Hatta marigayi tsohon Gwamnan jihar Oyo kuma tsohon Ministan wutar lantarki, Cif Bola Ige, ma mun gaya musu cewa sojoji suna wasa, suna yin tasiri a zukatan mutane da yawa kuma kada mu nace kan sanya bukatarsu ta tikitin takarar shugaban kasa a cikin kundin tsarin mulkin jam’iyya. Wannan bukatar, da dabara ta karfafa a bayan fage, ya zama abin da ya kawo rarrabuwa wanda ya haifar da ficewar shugabannin AD daga APP. Kungiyar shugabannin arewa sun amince da cewa eh ?an takarar Shugaban qasa na APP na zuwa ne daga Kudu amma abin da Kudu maso Yamma wanda daga baya ya zama Kungiyar AD ke nema, ya kasance bayyanannen ta?addara bayyananniya cewa me ya kamata ya kasance a cikin kundin tsarin mulkin wannan jam’iyyar shine fadar Shugaban kasa tana zuwa Kudu Maso Yamma.
Amma ba za ku iya yin siyasa kamar haka ba, Kungiyar arewa ba zata so ta fara da irin wadannan bayyanannun alamomin da zasu iya karya lagon mabiya ba kuma su haifar da ji ko zato a Arewa, tun daga farko cewa mutane kawai ake tarawa don yin wasa na biyu. Babban namu, Marafan Sokoto da sauransu sun yi jayayya kuma sun yi jayayya har ta kai ga sun cimma matsaya. Kungiyoyin Kudu maso Yamma sun fita inda sula kafa jam’iyyar AD washegari. Dole ne muyi taron mu kuma mu gabatar da APP akan gaba wanda aka samu nasarar hakan saboda shirye-shiryen sun ?auki lokaci mai yawa da kuma taruka da dama. Wasu daga cikinsu sun yarda, mutane kamar Alani Bankole, Cif Olabode George sun yarda su zauna tare da mu wasu kuma sun tafi su zauna tare da AD.
Duk a cikin wadannan, gogewa da kuma darussan da na koya game da ha?a kawunan maslaha don hadin kan kasa da nasarar jam’iyya suna da matu?ar muhimmanci, kuma ban yi karatu a matsayin mai hangen nesa ba, amma a matsayin wani wanda ya kasance wani ?angare na hakikanin abin da ya haifar da mulkin dimokira?iyya a halin yanzu a Nijeriya. Ina jin an ba ni iko da yawa don jagorantar maslaha ta qasa kuma in jagoranci jam’iyya ta qasa da gaske zuwa gagarumar nasara a duk fa?in qasar.
Kana da kuruciya sosai, kasa da shekara 30 lokacin da aka ba ka damar taka muhimmiyar rawa yayin kafuwar kungiyoyin siyasa daban-daban tun kafin lokacin mulkin dimokira?iyya na yanzu ya fara. Yanzu, ina kuka tsaya dangane da kururuwar neman karin matasa da ake yi a harkokin mulki?
Abu mai mahimmanci, ?aya daga cikin manyan abubuwan da suka cancanci mutum don neman matsayin shugaban kasa a cikin jam’iyyar siyasa shine gogewar kwarewa, kuma a matsayin wanda ya yi sa’a ya fara samun irin wannan awarewa a shekaruna na 20, da zuciya xaya nake goyon bayan hannun matasa a siyasa.
Na ba da tarihin yadda muka fara ha?a kan siyasa, tun kafin mu fara neman mukami. Lokacin ina kasa da shekaru 30 ne, kuma batun abin da za ku iya yi ne. Ala kulli halin, da yawa daga cikin gwamnonin wancan lokacin (1999) sun kasance a shekaru 30 ne, saboda haka ba ainihin shekaru ne ke da muhimmanci ba, amma abin da za ka iya kawowa.
Wani lokaci a 1999, na zama sakataren jam’iyya a jiha ta kuma munyi aiki tukuru, muna shirin zave amma lokacin da muke da zabe abin ya bamu mamaki saboda tunaninmu ko lissafinmu ya dogara ne da kasancewar mun kasance a kasa amma tasirin da bamu zata ba da sauran abubuwan sun sanya mu karasa raba kananan hukumomin daidai, tare da bakwai kowannensu. Binciken da muka yi a baya ya sa ba mu yi tsammanin PDP za ta ci fiye da kananan hukumomi uku ba. Abin ya ba da mamaki. Mun gano kananan hukumomi biyu ko uku inda PDP zata iya yin tasiri amma kash bamu san yadda suka yi ba duk da goyon bayan da muke da shi. Kwatsam, mun rasa majalisun da yawa fiye da yadda muke tsammani amma mun fito da ratar quri’a babba. Idan waccan karamar hukumar da aka yi a 1998 ta zama gwamna, da mun samu yadda muke so amma ta haka ne ta faru. Sun ?auki bakwai kuma mun ?auki bakwai, amma lokacin da ya zo ga gwamnati, mun ?auki jagorancin da muka yi aiki tukuru dominsa, saboda haka, a za?en majalisar kasa da ta biyo baya, mun ?auki dukkan kujerun majalisar dattijai uku sannan mun ?auki kujerun majalisar wakilai biyar, mun rasa maza?ar Tarayya ta Anka, amma Shinkafi da Zurmi mun share ta, Birnin-Magaji, mun share Maru da Bungudu, mun share Gumi da Bukkuyum, mun share Gusau da Tsafe, duk a shekarar 1998. Lokacin da aka zo za?en gwamnoni, mun kai jam’iyyarmu ga cin nasara a kananan hukumomi 19 cikin 24 na jihar Zamfara. Biyar daga cikinsu ‘yan PDP ne, a can ne muka kasance har 2003.
Shin, ba ka tunanin cewa jagorancin jam’iyya zuwa ga babban zaben kasa ya kunshi manyan ayyuka masu nauyi fiye da kasancewa saurayi, dan siyasa mai sa’a?
A 2003, na zama Sakataren jam’iyya a jiha ta, ni ne Babban Darakta-Janar na yakin neman zaben Shugaban kasa Muhammadu Buhari da na yakin neman zaben Yerima da na kowane mutum da ke takara a karkashin rusasshiyar jam’iyyar ANPP. Mun lashe kujerun Majalisar Dokoki ta Jiha da Majalisar kasa dari bisa dari kuma mun ci kujerar gwamna. A 2004, na zama Shugaban Jam’iyyar na Jiha kuma labaran ci gabanmu ya ci gaba. Duk da cewa akwai kiraye-kiraye masu karfi daga mutane suna kira na in fito takarar kujerar gwamna kuma in gaji Gwamna Ahmad Sani, akwai wani dalili na hankali da yasa ba za ayi hakan ba, domin na fahimci hangen nesan gwamnan cewa tunda kusan mun fito daga karamar hukuma daya ne, shi dan Bakura ne ni kuma dan Talatan Mafara ne, saboda haka, yana da kyau tikitin takarar ya ci gaba da kasancewa a wannan tsarin. Idan zaku tuna, an samar da Bakura ne daga karamar hukumar Talatan Mafara, saboda haka a fasaha, daga karamar hukumar muke. Gwamnan na wancan lokacin ya ce a’a, bari mu dauke shi zuwa wani yankin domin mu sami damar sayensu, ta yadda za ka zama Mataimakin Gwamna. Akwai rashin fahimta don haka na yanke shawarar ba zan nemi matsayin Mataimakin Gwamna ba, kuma ya zo Majalisar Wakilai ne bayan na gama wa’adi na a matsayin shugaban jam’iyya. Na kasance a majalisar wakilai lokacin da gwamna na wancan lokacin, Aliyu Shinkafi ya sauya sheqa zuwa PDP kuma mun kasance a cikin ANPP.
PDP na da komai, Shugaba Goodluck Jonathan, ku?in mai da ikon tarayya amma Allah ya qaddara makomar cewa zan ci kuma zan zama gwamnan jihar zamfara a 2011. Na zama gwamna sannan na zo tsarin hadewa don kafa APC . A lokacin muna gwamnoni 11, Borno, Yobe, Zamfara, Nasarawa, Edo, Osun, Lagos, Oyo, Ekiti, kusan mu goma sha daya ne ciki har da daya daga APGA. A haka muka fara aikin haxewa. Mun so zama masu ci gaba ta yadda muke son kawo dukkan adawa a cikin jirgin. Ondo dan jam’iyyar Labour ne, Anambra APGA ce, amma Anambra da Ondo sun koma PDP a karshe sannan mun ci gaba da zama 11. A nan ne muka fara wannan gwagwarmayar har zuwa 2013 lokacin da PDP ta gudanar da taronta kuma mun sanya sabuwar PDP ta bi mu, tare da Jihohi hudu, Jihohin Kwara, Ribas, Kano da Sokoto kuma mun zama 14. Mun fara wannan tsarin haxewar sannan kuma a zaven 2015, mun lashe dukkan kujerun jihar a Majalisar Dokoki ta qasa sannan kuma, jam’iyyarmu, APC ta lashe Shugabancin.
Wannan shine inda muke a yau kuma a lokaci guda a cikin shekarar 2015, gwamnonin abokiyar aikina gaba ?aya suka karbe ni in zama shugaban qungiyar Gwamnonin Nijeriya (NGF). Idan ka duba abin da muka aikata a baya da kuma abin da ke kasa a yanzu, batun ko nauyin shugabanci ba zai kasance min wani aiki mai wahala ba domin na san shi saboda na san ma?allan da suka dace na matsa don ha?a kan mutane da cin nasara za?e.
Yallabai, ka ce yin takarar shugabancin jam’iyya ko jagorancin jam’iyyarka bai kamata ya zama abu mai wahala ba amma mutum ya lura cewa ana fa?in abubuwa game da kai, gami da zargin da aka bugawa makonnin da suka gabata da wani sanannen gidan yanar gizo na intanet ya wallafa cewa ana zarginka da Naira biliyan 8 na gwal an kuma kwace sandunan mallakarka a filin jirgin saman Kotoka na ?asa da qasa a Accra. Yaya ka ke ji da wannan?
Ya?a shirme na iya sanya wawa cikin babbar matsala yayin da wanda aka yiwa ?atanci ya yanke shawarar kai ?ara. Ban ta?a sanin kowa a wannan wurin ba kuma haka nima nake ta jin jita-jitar mutane, ban ta?a samun irin wannan zinariya ba. Zargin da ba shi da tushe ya kasance mai saurin bayyana ne saboda wallafe-wallafe na gaske wadanda suke da abokan aiki da sauran abokan hulda a Ghana sun gano cewa babu wata ma’ana a ciki.
Da kyau, wasu mutane na iya ?ir?irar ?arya amma a ?arshen ranar, gaskiya zata yi halinta. Akwai sauran abubuwa da yawa da suka fa?a wadanda kawai ?agaggen karyar ce da nufin kokarin bata wa mutumin kirki suna, amma ba za su ta?a yin nasara ba.
Sun ya?a jita-jita cewa na samu kudi daga London Paris Club, kaza, kaza, zaka, cewa na saci jihar kuma na yi wannan da wancan amma na ?alubalanci kowa ko dai a cikin ?ungiyar Gwamnoni ko a jihar.
A matsayina na gwamna, menene aikina? Ya kasance don amfani da albarkatu, kashe kudi don amfanin mutanena, wanda wannan shine aikin da aka bani. ?aukar kasafin kudi da tsare-tsare zuwa Majalisar dokoki, zartar da doka da aiwatar da ayyuka. Saboda haka, idan bada kwangila don ayyukan ci gaba yana nufin cewa na kashe kudi a kan kwangila don samun kudi, bari gwamnan yanzu ya ba da karin kwangila kuma ya sami kudi. Akwai abubuwa masu sauki, masu saukin fahimta wadanda wasu masu varna suke kokarin fassarawa da gangan, misali, yanzu muna da kwantiragin hanyoyi na miliyoyi a Abuja-Kaduna-Kano wanda aka fara sashi zuwa wasu ?angarori. Yanzu, an bayar da dukkan abin da aka shimfida gaba ?aya ya amma shin suna cewa Shugaba Buhari ya bayar da wannan kwangilar ne don neman kudi? Ko kuwa kuna kokarin fada min cewa duk ayyukan da Gwamnatin Tarayya ke aiwatarwa, Buhari yana basu saboda yana son samun kudi ne? Yanayi ne mara kyau sosai yin karya, wannan ba daidai bane. Amma idan kuna da wani zargi game da wani, yi amfani da gaskiya. Wadannan sune hujjoji na.
Shin za ka iya kawar da fargabar magoya bayanka game da karar da EFCC ke yi a kanka?
Babu wani abin damuwa. Babu abin damuwa.
Abin da ake fada yanzu shi ne cewa akwai wata kungiyar ‘yan daba a yankin Arewa maso Yamma ta hanyar mutanen da ke sha’awar lamba ta biyu kuma wannan ne ya sa Yari ya zama dole kawar da shi ta kowace hanya.
Me ka ke nufi da ‘kawarwa’?
Cewa akwai wata ajanda da wasu ‘yan jam’iyyar a yankin Arewa maso Yamma suke da shi na rage fata ga kujerar shugabancin jam’iyyar saboda idan ka samu, hakan zai bata lissafin su na takarar kujerar Shugaban kasa na 2023.
Na ji haka kuma. Wani ya gaya min cewa wasu abokan aikina da tsoffin abokan aikina suna da sha’awar lamba ta ?aya da lamba biyu saboda haka, idan kujerar Shugabancin kasa ta koma yankin Arewa maso Yamma, babu abinda zasu samu, don haka suka ha?a kai don kashe Yari.
Idan Allah ya kaddara hakan ta kasance, hakan zata kasance. Mutane na iya motsawa da yin kowane irin lissafi amma ba za su yi nasara ba.
Abin da kawai na sani shi ne, Ina da karfin jagorancin wannan jam’iyyar kuma sun san abin da zan iya yi.
Babu damuwa irin uzurin da suke bayarwa, ya fito daga yanki daya tare da Shugaban kasa, a’a. Lissafin mu a yanzu ya kusan 2023 ba 2019. Sai kawai lokacin da kuka sami jam’iyya, jam’iyya mai karfi, sannan za ku fara tunanin dubu biyu da ashirin da uku kuma duk halin da ake ciki, karfin da zai jagoranci jam’iyyar zuwa ga nasarar zabe shine abu mafi muhimmanci. Wannan babban yanki ne wanda na yi imanin ina da dan ilimi ka?an amma mai muhimmanci game da yadda ake aiwatar dashi.
Idan ana maganar jagorantar jam’iyyar, da yawa sun san cewa bawai kai kadai ka ke shugabanta ba harma da waxanda ka ke jagoranta a duk fadin Zamfara. Don haka, lokacin da sanarwa ta fito daga Shugaban rikon Shugaban kasa na kasa yana cewa Gwamnan na yanzu da ya sauya sheka yanzu shi ne shugaban jam’iyyar a jihar Zamfara, me za ka ce game da hakan?
Kun ga wancan, ba ni da abin cewa da yawa. Duk abin da nake ba su shawara su yi, duk abin da na roke su shi ne a duk abin da suke son yi, to su bi tsarin mulkin jam’iyya su yi aiki da shi. Bari su kalli kundin tsarin mulkinsu da kyau su jagoranci daga can.
Ba na takarar kowane shugabanci. Mutane ne suka sa na zama shugabansu kuma za su ci gaba da kira na a matsayin shugaba muddin ina raye. Ba batun APC bane, suna kirana shugaba.
Lokacin da nake gwamna ban ta?a kiran kaina shugaba ba. Ko a matsayin gwamna mai ci, akwai wani da nake magana da shi a matsayin shugaba kuma ya sani, Ina kiransa Jagora. Jagora jagora ne, ina kiran sa, duk lokacin da ya kasance, na kan kira shi shugaba. Duk lokacin da na gabatar da jawabi ga jama’a, na kan yi masa jawabi a matsayin jagora. Ban tava yin magana da kaina a matsayin jagora ba, Na yi gwamna, wannan shi ne abin da kundin tsarin mulkin Nijeriya ya ba ni kuma wannan shi ne abin da Allah ya yanke shawarar yi ni.
A karshe, ta yaya za ka tantance damar da APC za ta samu a shekarar 2023 idan aka yi la’akari da abin da jam’iyyar ta yi alqawari a shekarar 2015, amma da alama ba za ta iya kawowa ba, game da rashin tsaro, yaqi da rashawa da tattalin arziki?
Bari mu sanya kungiya a wuri na farko. Idan muka sanya kungiyar da za ta iya sarrafa APC yadda ya kamata, ta haka ne za mu san tasirin. Ba wadannan kawai ba, eh sun kasance suna daga cikin alkawuran yakin neman zabenmu kuma mun san akwai wasu matsaloli a cikin tattalin arziki kuma me kuke da shi. Akwai wasu batutuwa a can amma ba abin da ya munana har ya zama ba za a iya ganin abin da muke yi ko cimma nasara ba.
Haka zalika, akwai batutuwa da yawa a bayan damar a APC 2023 ko akasin haka. Da yawa ya dogara da yadda muke yin lissafinmu, da yawa ya dogara da inda muka fitar da shugabanci zuwa, wanda duk irin wadancan abubuwa gaskiya ne da ya kamata mu yi la’akari da su.
Abin da kawai zan ce shi ne idan ka kalli hadakarmu, daga arewa da shiyyoyin da muka dauka don tafiya tare, Kudu maso Yamma musamman. Idan ka dube shi sosai kuma ka kalli abin da ya faru, daga can ne za mu iya daukar matakin mu ce daidai, wannan shi ne abin da ya kamata mu yi a matsayinmu na jam’iyya ko kuma wannan shi ne abin da bai kamata mu yi a matsayinmu na jam’iyya ba kuma a hankali mu kalli wasu kurakurai mun yi a cikin shekaru shida da suka gabata kuma ga yadda za mu iya matsawa da sauri a matsayin jam’iyya da kuma a matsayin gwamnati don ganin yadda za mu iya rufe kusan 30, 40 bisa xari sannan mu shawo kan mutane kuma mu tambaye su, mun yi alkawarin abubuwa da yawa da za mu ba zasu cuku ba saboda mun sami abubuwa da yawa wadanda ba su saito ba. Dangane da batun tattalin arziki, muna sa ran samun farashin mai a dala 100-120 kan kowace ganga amma ya sauka zuwa dala 27 kan kowace ganga kuma yanzu ba zai wuce 70 ba. Akwai abubuwa da yawa da za mu tattauna game da, ba wai kawai tsaro ba, rashin aikin yi da sauransu. Akwai abubuwa da yawa da ya kamata mu duba, yankunan da muke yin iya kokarinmu. Akwai abubuwa da yawa da za a duba cikin tsarin, musamman tsakanin yanzu zuwa shekara mai zuwa.
Meye amsarka ga ihun sauya sheka zuwa Kudu?
To, ba ni da wani matsayi na kashin kaina da ya wuce matsayin jamiyyar a hukumance. Idan manyan shugabannin APC sun yi alkawarin cewa mulki ya koma kowane wuri, ya kamata mu girmama shi. Ba za mu sami dalili ba don tilastawa. Amma ya kamata mu kalli wannan da sauran abubuwan da kyau domin APC ta ci gaba da samun nasara zuwa gaba.
Na gode.
